Indarkeria matxistagatik 38 laguntza eskaera iaz Lezon
Udala 2017an indarkeria matxistaren gaineko datuak jasotzen hasi zenetik, iazkoa herrian izan den daturik altuena da 2021koarekin batera.
Ainhoa Aizpuru, Domi Muñoz, Mikel Arruti eta Eneritz Arruti gaurko agerraldian. Indarkeria matxista kasuek gora egin zuten iaz Lezon, 2023ko datuekin alderatuta. 38 laguntza eskaera erregistratu ziren, 2023ko 28en aldean. 2024ko 38 kasu horietatik 24 genero indarkeriatzat (bikotekideak eta bikotekide ohiak egindako erasoak) katalogatuta daude; bost etxe barruko indarkeria matxista kasuak dira; eta bana dira pisukideen erasoen alorrekoa, tratakoa edo askatasun sexualaren kontrakoak. Osasun sistematik jakinarazitako beste sei kasuren berri du Lezoko Udalak, baina horien nolakotasuna ez zen zehaztu. Datu horiek gaur eman dituzte, agerraldian, gaiaz Lezoko Udalean ardura dutenek: Ainhoa Irazu Berdintasun teknikariak, Dami Muñoz Gizarte Ekintzako teknikariak, Eneritz Arruti Berdintasun zinegotziak, eta Mikel Arruti alkateak. Irazuk eta Muñozek osatu dute datu horiek guztiak eta gehiago jasotzen dituen txostena, 2017. urtea abiapuntu izanik. Iazkoen zehaztasunak eman dituzte gaur.
Udalak, laguntza eskaera horiek nondik jaso dituen azaldu du aldi berean: Ertzaintzaren bidez jasotakoak 21 izan dira, Osakidetzatik iritsitakoak sei, eta zuenean udal zerbitzuetan artatutakoak 11. Kasuen trazabilitatearen edo jarraipenaren gaineko kezka azaldu du, ordea, Ainhoa Irazuk. Esan du datuak jasotzeko era sistematizatu eta bateraturik ez dagoela, eta horrek zerbitzu iturri bakoitzak erasoak jasan dituztenen gaineko informazioa era ezberdin batean jasotzea dakarrela: “Gainera, legea bete eta bizilagunen pribatutasuna nahiz anonimotasuna babestu behar dira, eta datuak gurutzatzeko formularik ez dagoenez, ez dago inoiz jakiterik zehatz-mehatz zenbat kasu izan diren. Gerta daiteke emakume berbera hainbat zerbitzutatik pasa izana. Dugun erronketako bat da kaltetuen kopuru zehatza ezagutzeko sistema bateratu bat ezartzea, eta baita emakume horiek guztiek egiten duten ibilbidea erretratatzea ere. Sekuentzia hori jakitea garrantzitsua da”.
Aldi berean, Irazuk aipatu du txostenean jasotakoak atzemandako kasuak direla, eta itzalean badirela gehiago; “badira indarkeria matxista jasaten duten emakumeak, baina ez dutenak zerbitzuen laguntza eskatzen. Horiek kasu guztien herena izan daitezke. Horiek ez dira estatistika hauetan agertzen”. Berdintasun teknikariak azaldu du zergatik ez diren joaten emakume horiek laguntza eske zerbitzuetara: “Izan daiteke lotsagatik, errudun sentimenduagatik, dependentzia emozionalagatik, beldurragatik, edo seme-alabenganako kezkagatik”.
Mikel Arrutik datu orokor horiek ez direla isolatuak azaldu du. Zehaztu du 2024ko datuak, pandemia garaikoetara (30 kasu 2020an, 38 2021ean) atzera jauzia egin dutela (2022an 29 izan ziren, eta 2023an 28). “Indarkeria matxista hemen dago. Bizi dugun errealitatea da. Egunerokoan landu beharreko gaia da. Egiturazko izaera du, eta lehen mailako arazo da. Emakumeek indarkeriarekin eta gizonen mende bizi behar duten sistema batean gaude”.
Lezotik kudeatutakoak
Dami Muñozek zehaztu du 2017an hasi zirela udal zerbitzuetan indarkeria matxista kasuak era sistematizatuan biltzen. Orduko hartan 11 izan ziren laguntza eskaerak; 2024an, 38. 2017tik 2024ra, 85 kasu denera. Hari dagokion esparruan, udal zerbitzuenean alegia, jarri du fokua Gizarte Zerbitzuetako teknikariak, kasu horiek zuzenean kudeatu dituztelako. Hala, 2024an udal zerbitzuek kudeatutako 11 kasuetatik, zazpik zuzenean haiekin egin zuten arta eskaera; bi Osakidetzatik iritsi ziren; eta bana Gipuzkoako Foru Aldundiko Larrialdi Zerbitzutik (SFUS) nahiz eskualdeko beste udal batetik. “Bi ondorio nabarmendu nahiko nituzke. Batetik, indarkeria matxistak ez die emakume guztiei berdin eragiten. Ikuspegi intersekzionaletik ulertzen dugu emakume batek, ez duela soilik emakume izateagatik diskriminazioa edo indarkeria jasaten; bestelako ezaugarrien ondorioz ere (arraza, klase soziala, adina, sexu joera, ezgaitasunak, amatasuna besteak beste) askotariko bazterkeria motak aldi berean eta elkar gurutzatuak bizi ditzake. Horrek emakumeengan zaurgarritasun handiagoak sortzen ditu”. Bestetik, Muñozek azaldu du indarkeria jasaten duten emakumeen adin lagina zabala dela, 18-64 adin tarteko emakumeak artatu dituztelako herriko udal zerbitzuek 2024an.
Salaketen gaineko datuen irakurketa ere egin du Muñozek. 2017-2020 tartean laguntza eskaeren eta salaketen arteko aldea ez zen handia izan. Esaterako, udalak kudeatutako indarkeria matxista kasuak 11 izan ziren 2017an, eta sei salaketa jarri ziren; 2018an sei laguntza prozesu eta hiru salaketa izan ziren; 2019an, berriz zortzi laguntza eta bost salaketa; 2020an 11 atentzio eta sei salaketa. “2021 eta 2022an alderantzikoa gertatu zen. Salaketen kopurua jaitsi egin zen (bost salaketa eta 15 atentzio 2021ean; 11 atentzio eta hiru salaketa 2022an). 2023tik, ordea, gora egin du salaketen kopuruak”. 2023an udalak kudeatu zituen indarkeria matxista kasuak 11 izan ziren eta salaketak bederatzi; iaz 11 laguntza eskaera izan ziren, eta horren ondoriozko zortzi salaketa. “Iaz landu genituen kasuetan, erasotzaileen %45 bikoteak izan ziren, eta beste %45 bikotekide ohiak. 11 kasu horietako erasotzaileak Euskal Herrian edo Espainiako Estatuan jaiotakoak zortzi ziren”, Muñozek.
Udalaren lana
Eneritz Arruti Berdintasun zinegotziak azaldu du herri hezitzaile eta seguru baterantz bere arlotik lana badagoela, eta egiten ari direla. Bide horetan, Berdintasun eta Gizarte Ekintza arloen arteko elkarlana garrantzitsua dela azaldu du. “Zertarako? Indarkeria matxista kasuetan behar diren baliabide guztiak jartzeko indarkeria jasan dutenen eskura. Gizarte zerbitzuak dira indarkeria matxista jasan dutenen erreferentzia herrian, eta bertatik hainbat baliabide jasotzen dituzte biktimek, udaletik zuzenean edo beste eragile batzuetatik”.
Biktimei laguntza psikologikoa ematen zaie udaletik, baita aholkularitza juridikoa ere salaketa jartzeko, edo hori egiteak zer ekar dezakeen jakiteko. “Indarkeria matxista jasan dutenek biktima akreditazioa jasotzeko eskubidea dute. Hori ere Gizarte Zerbitzuetatik kudeatzen da. Akreditazio hori eskuratzen duen biktimak hainbat onura izango ditu: SEPEren indarkeria matxista biktimentzako subsidioa, diru sarrerak bermatzeko errenta, edo bizitzeko gutxieneko diru sarrerak eskatzeko aukera. Akreditazioa duenak ere Jaurlaritzaren sarrera bakarreko diru laguntza izateko aukera du. “Bestalde, Oarsoaldeko beste hiru udalekin batera, Oarsoaldeko Autolaguntza taldea dute biktimek eskura, eta horretan indarkeria jasan duten pertsonek eta biktimek dituzten zalantza eta kezkak erantzuten dira, eta haien arteko saretzea bilatzen da”. Lezoko Udalak sentsibilizazio eta informazio kanpainak ere egiten dituela zehaztu du Arrutik, azkenetakoa izan delarik Indarkeria Matxistaren Aurkako Gida. “Laguntza hauek guztiak Gizarte Zerbitzuetatik bideratzen dira, kasu bakoitzari laguntza integrala emateko, akonpainamendua gauzatzeko, eta euren denborak eta beharrak errespetatuz”.
Mikel Arrutik berretsi du kezkatzekoa dela indarkeria matxistaren kasuek gora egitea Lezon. Horiek salatzera deitu emakumeak, ausar daitezela salaketa jartzera. “Ditugun datuak hauek dira. Baina honek beste alde bat du: sistematizaziotik kanpo dauden kasuak daude, salatzen ez diren horiek alegia. Horiek ere kontuan izan behar ditugu. Ez dira kasu isolatuak. Gure herriaren errealitatea hori da. Horrek guztion ardura eskatzen du, indarkeria matxistari aurre egitea guztion ardura da, bereziki gizonona”.
