Kanpaien sokari segika irakurtzeko ipuina
'Afonia' album ilustratua aurkeztu dute Iruñean Naroa Martinez errenteriarrak eta Unai Ruiz beratarrak. Etxepare Saria jaso duen lanaren hitzak Martinezenak dira, eta ilustrazioak Ruizenak.
Kanpai hotsak, gertukoak zein urrutikoak eta haien esanahia, antzinako lanbide eta tresnak zein lurrarekiko lotura ditu oinarri Afonia haurrentzako album ilustratuak. Etxepare Saria jaso du lanak, eta ostiralean aurkeztu zuten egileek Iruñean. Errenteria-Oreretako Koldo Mitxelena Herri Eskolako kontsultore Naroa Martinez Suarezek josi ditu hitzak, eta Unai Ruiz Galarza beratarrak ilustrazioak sortu. Doluarekin lotu dute Afonia askok, eta dolutik badu ere, kontatu eta ilustratu duten istorioaren oinarria ez dela hori azaldu du idazleak: «Protagonista den haurraren dolua baliatu dugu zeharka kontatu nahi genuen horretara heltzeko: tradizioen segida, transmisioa, lurra, antzinako lanbideak». Aitona ezkila jotzailea duen haurra da protagonista; aitonak udan irakatsi behar zion ezkilak jotzen, baina hil egin da, «aitonaren lagunen bidez jasoko du transmisioa eta eraiki ezkilazain izateko bere modua».
Herri Arte Eskolako Hitza sormen tailerrean erein zuten Afonia album ilustratuaren hazia, «tailerra gidatzen duen Eider Perezek xaxatu gintuen batzuk, eta aukeratu egin gintuzten». Egitekoa haurrentzako euskarazko album ilustratua sortzea zuten, baita bikain bete ere, Etxepare Saria irabazteraino, «emaitzarekin oso gustura gelditu ginen eta egindakoarekin harro». 26 parte hartzaile aurkeztu dira aurten sariketa horretara.
Irabazteak bi egileen harrotasuna hauspotu duela aitortu du Martinezek, baita haur album ilustratuen frikiak direla azaldu ere: «Argi izan genuen hasieratik ez genituela sortu nahi inondik inora ere ilustratutako testu bat, edota testua gehitua izango zuten ilustrazioak; etengabe sartu gara bata bestearen horretan, nik idatzi eta Unaik ilustratu badu ere». Elkarlana ere, asegarria. «Berehala egin genuen talde, eta oso gustura egin dugu lan elkarrekin. Garrantzitsua da hori izan dugun emaitza lortzeko, sintonia hori gabe bestelako zerbait zitekeelako».
Album ilustratu berezia
Berezia da albumak kontatzen duena, baita kontatzeko modua ere, albumaren itxura bezala. «Bertikalki irekitzen da, eta jatorrian, laguna nuen eta hil zen benetako ezkila jotzailea dago». Liburuak QR kodea ere badu, kanpai hotsak, Pasai Donibaneko elizakoak hain zuzen ere, entzuteko aukera ematen duena. 5 eta 8 urte arteko haurrei begira sailkatu du lana Pamiela argitaletxeak, «uste dut horrela egin duela doluaren gaiagatik, baina bai txikiagoek, baita helduagoek ere irakurtzeko modukoa da». Izan ere, onomatopeia ugari erabili ditu idazleak irakurterrazagoa egiteko, «kanpai hotsak erreminta mordoarekin lotu ditugu, errima kutsua eta nahiko egitura errepikakorra ere erabili dugu».
Afonia-k zein doinu duen argi dago; koloreaz galdetuta, berehala erantzun du Martinezek: «Lau kolorean eraikia dago, arrosa, kaoba lurrarekin lotutakoa, suaren kolorea, eta turkesa burdinaren herdoila irudikatzeko». Atzean, sei-zortzi hilabeteko lana, eta zailena sorkuntzarako tartea hartzea. «Koldo Mitxelena ikastetxean ari naiz ni, eta Unai, berriz, Atarrabiako haur eskolan tailerrak egiten. Horretaz aparte, gurasoak gara biak. Asko lagundu zigun bekaren barruan Iruñean egindako lau eguneko egonaldiak: mamitu eta erein egin genuen bertan albuma. Harkaitz Cano idazlearekin eta Aitziber Alonso ilustratzailearekin goiz eta arratsaldez aritu ginen sortzen bertan».
Hasieran zuten ideia bertan behera utzi eta bigarren ideiari buelta ematea ere zail izan zen, Martinezen hitzetan: «Esan ziguten ideia bat eraman behar genuela lau eguneko egonaldi horretara, estutasuna ere sentitu nuen, ez bainaiz idazlea. Doluarekin lotuta banuen istorio bat, baino ez zitzaigun egokia iruditu album ilustratu batera eramateko; ideia hartatik kanpaiak baino ez genituen utzi. Hurrengo egunean ideia mordoa idazten hasi nintzen, boligrafoa eta papera hartuta».
Eskuz idatzi
Antzinako lanbideekin eta transmisioarekin sentitzen duen lotura ez du ausazkoa Martinezek, gailuak baztertu eta idatzi ere eskuz egiten baitu: «Emozioekin lotuta egiten dudana ukigarria izan behar da, edozein ideia, baita txikiena ere, eskuz idatzi behar dut. Berdin dio gero paper horrekin zer gertatzen den, galtzen badut ere, idatzi dudan hori memorian gelditzen zait». Irakurtzeko ere, paperaren alde egin du, «ez naiz gailuekin ondo moldatzen».
Dolua zeharkako gai izan dute, nahi zuten hura kontatzeko aitzakia. Baina psikopedagogoa, galera eta doluetan aditua, eta Heriotza haurrekin egitasmoaren sortzailea da Martinez, eta aitortu duen bezala «haitzean jaioak, haitzera nahi». Doluaren gainean nahikoa hitz egiten den, nahikoa lantzen ote den galdetuta, ahoan bilorik gabe erantzun du: «Muga helduok jartzen dugu. Azkenean guk normalizatzen dugunean, haurrek ere normalizatu egiten dute. Ez genuen nahi lana dolua lantzeko baliatzea, baina uste dut gaur egun behar direla tresnak edota aitzakiak dolua mahai gainean jartzeko, eta gehienbat helduok soinean izaten dugun oskol hori kentzeko».
Jendearen iritziaren zain
Sortu duten albumarekin harro, ase eta pozik azaldu da Martinez. «Epaimahaiaren artean harrera oso ona izan du. Askotan kosta egiten zait barneratzea gure lanaren inguruan esan dituztenak, eta eskertzekoa da. Unai eta niretzat lehen album ilustratua izanda honakoa», zehaztu du. Epaimahaiaren galbahea notarekin gaindituta, jendearen iritzia jasotzeko gogoz azaldu da. «Ordu eta hausnarketa ugariren ondotik heldu da Afonia, eta jakin-mina dut jendeak zein harrera egingo dion, jendearen iritzia falta zaigu». Gertukoek eman diote balekoa, irakurri, behatu eta entzun ere egin dutelako.
Ostiralean egin zuten aurkezpena Iruñeko katedraleko ezkilazainaren etxean; lehenengoa eta bakarra izan da momentuz, eta egun horretan bertan izan zuten lehenengoz bi egileek lana esku artean, inprentatik atera berria. 1.200 ale argitaratu ditu Pamielak. Ipuingarria izango da programan parte hartuko dute orain Afonia-rekin, Atarrabian ere aurkeztuko dute, eta Durangoko Euskal Liburu eta Disko Azokan ere izango da Etxepare Saria jaso duen lana.
