Garazi Ugalde Pikabea lezoarrak eta Anartz Izagirre Zubimendi azpeitiarrak Pasaia Hiria-Xabier Portugal olerki lehiaketan lehen saria lortu dute. GIPUZKOAKO HITZA eurekin egon da, forma erabili dute euren lanak osatzeko.
Garazi Ugalde eta Anartz Izagirre. Argazkia: Juan Carlos Ruiz / Argazki Press
Ematen du guk elkar ezagutu baino lehen bildumek elkar ezagutzen zutela”. Pasaia Hiria-Xabier Portugal poesia lehiaketan lehen saria jaso berri du Garazi Ugalde Pikabeak (Lezo, 1988),
Morfologiak lanarekin. Euskarazko bigarren bildumarik onena, berriz, Anartz Izagirre Zubimendiren (Azpeitia, 1994)
Forma geometrikoak zure baitan izan da. Sariketako gaia librea izan arren, “kasualitatez” formei erreferentzia eginez ondu zuten biek izenburua. Bat datoz: desberdinak izan arren, bi olerki bildumek ondo baino hobeto osatzen dute liburua. Bermingham argitaletxearekin argitaratu dute, eta Gipuzkoako liburutegietan aurki daiteke jada.
Morfologiak ez da gai baten inguruan sortutako bilduma bat, “gehiago da bilduma kronologiko bat”. 2014ko udan hasi eta urtebetean idatzitako poemekin osatu du Ugaldek: “Gai aldetik denetik dago, norberaren burua eta besteak kokatzeko saiakera bat dago, objektuen eta espazioen deskribapen bat”. Berlinen bizi zela sortu zituen Ugaldek, eta, dioenez, landutako gaiak ez dira kasualitatea: “Agertzen dira emigrazioa, errefuxiatuak… behin-behineko bizitzak, oso sotilki izan arren”. Egin eta gero jarri zion izenburua bildumari, galdera bati erantzunez: non dago poema hauek elkartzen dituen zerbait? “Iruditzen zitzaidan kasu askotan behintzat forma presente zegoela; espazioen, izakien eta objektuen azterketa moduko bat”.
Izagirreren kasuan, aldiz, olerki guztiek badute lotura bat: forma geometrikoak eta sentimenduak. “Formek bezala sentimenduek ere badituzte beraien erpinak, guk jartzen dizkiegun mugak, angeluak…”. Joan den udan idatzi zituen, eta lehenengo olerkiak egin ahala konturatzen joan zen forma geometriko bakoitzari zerbait aurkitzen ziola, bederatzi olerkiko bilduma osatu arte. Eta inspirazioa, nondik? Ikus-Entzunezko Komunikazioko ikasgai bat ikasten ari zela, hor ikusi zituen formak, konposaketak… “Eta hor sortu zitzaidan gogoa formez idazteko”. Bestelakoan, eguneroko edozein momentu edo tokitan topa dezake inspirazioa; autobusean, adibidez. Gaiei dagokienez, “inertziaz” sentimenduetara jotzen duela dio, baina badu gogoa beste gai batzuen inguruan idazteko ere: “Badauzkat beste terreno batzuk esploratzeko”.
Ugalderentzat, norbere burua munduan kokatzeko modu bat da poesia: “Norberaren azterketa, bestearena… Non nago ni, eta, horretatik abiatuta, nola ikusten dut mundua, zer harreman daukat harekin”. Bere inguru hurbileko errealitatetik abiatzen da, beraz. “Nire barruan darabildan zerbaiti forma ematea da”.
Liburuan, Irati Goikoetxeak egin die hitzaurrea Ugalderen eta Izagirreren sortei —epaimahaiko kide ere izan da—. Ugalderen olerkietan, Goikoetxeak nabarmendu du egileak bere poemen kanpo egitura zaindu duela, baina batez ere muinari heltzen asmatu duela. Izagirreri, berriz, barrutik hutsik dauden formak sentimenduz bete izana goraipatu dio.
Txikitatik gustuko izan dute biek irakurri eta idaztea. Ugalde herriko lehiaketetara aurkeztu izan da, eta baita hainbat sari eskuratu ere —2014an Pasaia Hiria lehiaketa bera irabazi zuen,
Korapiloak lokarrietan lanarekin—. Sariketak aukera bezala ikusten ditu; “aitzakia polita” dira zerbait erakusteko izanez gero, baina ez dira helburua: “Bestela ziur asko gure lanek ez lukete ikusiko argirik, ez da batere erraza, eta ezagutzera emateko aukera bat da, tiraderan gordeta ez geratzeko”. Bat dator Izagirre. Ilusioa egiteaz gain, olerkiak liburu batean ikusteak bultzada ere eman dio: “Lehiaketak era batera edo bestera indartu egiten du zure gogoa”.
Poesia ala prosa?
Eroso sentitzen dira poesia idazten. Izagirrek hasieran prosa zuen gustukoen, eta 16 bat urterekin hasi zen poesia deskubritzen, irakurtzen… Idazteko orduan ere, “errazagoa” zaio poema bidez ideia bat adieraztea: “Aukera gehiago ematen dit nik nahi dudana azalerazteko. Poesian askoz ere libreagoa da. Pasatu izan zait prosan loturak egiterakoan eta haria jarraitzerakoan kosta izana”.
Ugaldek ere idazten du prosa, baina formatu laburra berezia da harentzat: “Ideia bat biltzeko formatu txiki bat da, eta aukera ematen dizu denbora laburrean zerbait sortzeko. Dedikazio askoz handiagokoa da prosa, luzeagoa. Esfortzua da laburragoa, eta emaitza ere azkarragoa. Poesiak ere badu indar berezi bat laburtasun horretan, adierazkortasun handia du”. Irakurtzerakoan ere, horra jotzen du: “Agian gaur egungo bizimoduak ere horretara garamatza”.
Egunerokoan, hitzekin baino gehiago irudiekin aritzen da Izagirre, Ikus-Entzunezko Komunikazioa karreran. Ugaldek, berriz, Itzulpengintza eta Interpretazio ikasketak eginak ditu, eta itzultzaile ari da egun. Idaztea, beraz, “oso lotuta” dago bere lanarekin: “Itzultzeak ere badu sorkuntzatik. Nahiz eta izan norbaitek idatzitako zerbait, zuk gaur egunera eta hizkuntza batera ekarri behar duzu, jarri behar diozu sorkuntza puska handi bat”. Literatura itzultzea, adibidez, asko gustatuko litzaioke, baina lanbide bezala “ez da errazena”. Biek ala biek, oraingoz, tarte libreetarako eta idazteko gogoa daukatenerako gordeko dute idaztearena.
