«Polita da ikustea kulturak egiten dituen zubi lanak»
Pasaia Itsas Festibalak herria nazioarteko itsas kulturaren topagune bilakatuko du laugarrenez. Xabier Agotek itsas ondarearen jaialdiaren errepasoa egin du.
Hilaren 14tik 17ra bitartean egingo da Pasaia Itsas Festibalaren laugarren ekitaldia, Pasaiako badian. Aurtengoa indartsu lurreratuko da, uretako zein lehorreko jarduera mordoarekin. Laugarren edizioak bi izen propio izango ditu: Kanada eta San Juan baleontzia. Xabier Agote festibaleko zuzendariak aurtengoaren erradiografia egin du Hitza-n.
Hilaren 14an hasiko da Pasaia Itsas Festibalaren laugarren ekitaldia. Nola dator aurtengoa?
Gure laugarren edizioa izango da, eta ediziotik ediziora ikasten ari gara, festibala edertze eta hobetze aldera. Hori da, hain zuzen, edizio honek erakutsiko duena. Itsas festibal baten ezaugarriak nahiko konplexuak dira. Itsas festibal bat uretan gertatzen denarekin oinarritzen da, itsasontziak behar baitira, eta itsasontzi horiek erakartzen dituztelako bisitariak. Erronka handia izaten da itsasontzi horiek ekartzea, festibalak duen erronka handiena da hori. Oraingoan pozik gaude, ontzi dezente etorriko direlako. Gehigarri gisa lehorreko programazioa izango dugu. Bigarren hori ere handitzen eta hobetzen ari da, eta ahalik eta eduki gehien eskaintzen saiatzen gara.
Pasaia nazioarteko itsas kulturaren topagune bilakatuko da laugarrenez. Zer da hori zuentzat?
Itsas historiak eta bere ondareak ematen diguten aukeretako bat nazioartekotasuna da. Hori da itsasoak iraganean izan zuen ezaugarri nagusienetakoa. Gaur egun munduarekin bat egiteko hamaika modu daude. Gaur egun ez gara itsasontzi batean sartzen, esaterako, Ameriketara joateko. Hegazkinak edo trenak dauzkagu horretarako. Garai hartan, iraganean, itsasoa dena zen, munduarekin bat egiteko modu bakarra. Hor euskaldunak bereizi egin ziren, eta hori da festibalak duen oinarri sendoetako bat: euskaldunek iraganean izan zuten nazioarteko sare erraldoia. Oinarri horretan ardazten dugu festibala. Orain etorriko diren itsasontziak iraganean euskaldunak joaten ziren lekuetatik datoz. Hau ez da gauza espontaneo bat, ibilbide luze bat du, historian zehar egin duguna.
Hona etortzen diren itsasontziak badirudi oso bereziak direla, baina mendeak atzera egiten badugu, eguneroko kontu bat zen hori. Gaur guretzat belaontzi ederrak diren horiek bere garaian itsasontzi arruntak ziren, eta horiek gaur egun merkataritza ontziak etortzen diren bezala zetozen Pasaiara. Ikuspegi hori zabaldu nahi dugu. Gaur egun mendira joaten bagara baserriak ikusten ditugu. Hemen inguruan ditugun baserri batzuk garaiko itxura edo izaera gorde dituzte, eta hori barneratua daukagu, baina itsasoko kontu horiek guztiak galdu egin ziren erabat. Festibalak nahi duena da itsas kultura normalizatzea. Gaur egun etortzen diren itsasontziek harridura sortzen dute jendearengan, espektakulu bat bezala ikusten dira, baina hori egunerokotasun kontu bat zen iraganean. Itsasontziek perspektiba historiko bat ematen digute, gure herriaren eta Pasaiaren garai bateko izaera naturala berreskuratzen saiatuz.
Bi izen propio daude aurten: Kanada eta San Juan.
Urteak daramatzagu Kanadarekin harremanetan. 2003an, txalupak egiten hasi ginen Albaolan. Ondoren, Apaizac Obeto izeneko proiektua egin genuen. Aurten 20 urte bete ditu proiektu horrek. Ordutik harreman estuak izan ditugu Kanadarekin, eta, ondorioz, San Juan baleontzia egiten hasi ginen. San Juan uretan dago orain, eta bisitagarri egongo da festibalean zehar eta bukatu ondoren ere. Kultur azpiegitura berri bat izango da. Orain arte kanpotik ikusteko aukera izan dute bisitariek, eta orain barrutik ikusi ahal izango da. Oso interesgarria izango da, kanpotik ikusten ez zena ezagutu ahal izango delako. Hori dela eta, oso egokia iruditu zitzaigun gure ohorezko gonbidatua Kanada izatea, haiekin prestatzen ari baikara Kanadara nabigatzeko proiektua. Harremanak estuak izan badira beti, orain are gehiago. 30 lagun inguruko delegazio bat etorriko da Pasaiara, tartean Lehen Nazioko kideak, hau da, Kanadako jatorrizko biztanleen oinordekoak. Kanadarrek txalupa txiki batzuk eraikiko dituzte festibalean zehar. Txikiak badira ere, nahiko esanguratsuak dira haientzat. Horrekin batera, kultur programazio bat ere ekarriko dute, Kanadari ikuspegi orokor bat emateko.
Polita da ikustea nola kulturak sekulako zubi lanak egiten dituen herrialde ezberdinekin. Uste dut garrantzitsua dela kanadarrekin batera ikuspegi historikoa ematea. Pasaia iraganean Ipar Amerikara eta Artikora joateko portu nagusia izan zen. Pasaia Cabo Cañaveral izan zela diogu, lekurik aurreratuena izan baitzen munduarekin konektatzeko. Pasaia oso leku estrategikoa eta bereziki aurreratua izan zen, teknologiaren eta zientziaren bidetik. Ikaragarriak dira Pasaian egiten ziren gauzak, zuten ekintzailetza eta zein aurreratua zegoen Pasaia bera. Uste dut honek perspektiba ematen diola gure iraganari.
Alderdi humanitarioa ere indartu duzue aurten Zaporeak eta Aita Mari Itsas Salbamendu Humanitarioa erakundeekin. Hori ere garrantzitsua da, ezta?
Oso garrantzitsua da. Itsasoa eta bizitza bera ez dira dena argitasuna. Itsasoa gaur egun tragedia askoren eremua da, eta horrelako bi erakunde gure inguruan ditugu. Niretzat superheroiak dira, izugarria da egiten duten lana, eta egiten duten lan hori ospatu nahi dugu. Tragedia horrek badauka zer ospatu festibalean: bi erakunde horien handitasuna. Guk haiei festibala eskaintzen diegu haien onerako ere izan dadin. Ohi bezala, Zaporeak-eko kideek jaten ematen diete parte hartzen duten marinelei, eta jasotzen den dirua haiei ematen zaie osotasunean. Bi erakundeek, gainera, haien lana ezagutarazteko aukera izango dute festibalean. Aita Mari bisitagarri egongo da aurten ere. Beren produktuak saltzeko aukera ere izango dute. Bi erakundeak pozik daude, eta haiek pozik badaude gu ere bai. Festibalak aukerak sortzeko eremu bat izan behar du inguruko eragileentzako, eta oso garrantzitsua da hori.
Ingurumen inpaktua murriztean ere arreta jarrita duzue.
Jarri behar da, bai. Badakigu jende asko elkartzen den lekuetan albo kalteak egoten direla. Hori zaindu beharreko kontu bat da eta protokoloak dauzkagu kaltea ahalik eta txikiena izateko, eta ahal baldin bada, kalterik ez sortzeko. Gure festibalak formatu zibilizatua du, oso familia girokoa baita. Festibalak jende asko erakartzen du, baina giro baketsu eta lasaian. Horrek gu geu ere laguntzen gaitu, ingurumenari begira kalte handirik ez sortzeko.
