"Familien familia izaten ahalegintzen gara, babesa ematen"
Naizen Adingabe Transexualen Familien Elkartea da. 10 urte pasatxoko bidean erreferente bilakatu da. Bozeramaileak argi du oraindik lan handia dagoela egiteko, hala nola, Euskadiko Trans Legeak dituen hutsuneak bete, edo formazioa sustatzea.
Naizen elkarteak, Adingabe Transexualen Familien Elkarteak, iaz 10 urte bete zituen. Trans pertsonen bizitzan aurrerapausoak izan dira, baina gizarteak duen ezjakintasunagatik, oraindik ere, transek eta euren senideek trabak eta beldurrak izaten dituzte. Etzi, hilak 28an, LGTBIQ+ Pertsonen Eskubideen Nazioarteko Eguna izango da, eta Euskal Herriko herri askotan jarduera ugari antolatuko dituzte.
Etzi, hilak 28, LGTBIQ+ Pertsonen Eskubideen Nazioarteko Eguna izango da. Egun horretarako egitarau berezirik prestatu al duzue?
Naizen elkarteak bere horretan ez du ezer antolatzen. Familia bakoitza herri batekoa izanik, bakoitza bere herriko edota eskualdeko ekitaldietara atxikitzen da. Bestalde, gure elkartean aktibistak ditugu, ez dira familiak bere horretan. Zentzu horretan, Naizenek askatasuna ematen die herritarrei, bakoitzak nahi duena egiteko.
Iaz, Naizenek 10 urte bete zituen. Zein da elkartearen gaur egungo egoera?
2015ean Chrysallis Euskal Herria sortu genuen, eta 2019an Naizen izatera pasa ginen. 2015. urtean zortzi familia ginen, eta gaur egun 350 familia inguruk osatzen dugu Naizen. 11 urte hauetan beste ehunka familia pasa dira elkartetik. Oarsoaldeko eta Bidasoako kasuan, 20 familia inguru ditugu egun; eta horiez gain, urteotan beste horrenbeste familia izan ditugu. Euren seme-alabak heldutu dira, eta jada ez daude elkartean.
Elkartea izugarri hazi da azken urteetan. Eta gizartearen errealitatea ere aldatu egin da. Sortu ginenean haurren eta gazteen transexualitatea ez zuten kontuan hartzen, ez zen existitzen. Nolabait esatearren, pentsaezina zen. Helduei lotutako errealitatea zen. Gaur egun mundu guztiak badaki halakorik badela, baina egoeran aurrera urratsak egin arren, oztopoak, erasoak eta gorroto mezuak ugaritu dira. Kontrako diskurtsoak areagotu dira.
Hori esanda, Euskal Herrian LGTBIQ+fobia jarrerak ematen direla esango zenuke?
Datuen bidez azalduko dut. Espainian ematen diren gorroto delituen zerrendan Nafarroa eta Euskadi lehenengoetarikoak dira. Seguruenik guk hobeto neurtzen ditugulako izango da, baina hala ere, kontuan izan beharreko datua da. Argi dago salaketarik ez dela jartzen kasu gehienetan, eta horiek ez dute errealitate bat islatzen. Mahaigainean jarri behar dugu hemen ere halakoak gertatzen direla.
Seguruenik gehiagotan salatzen dira egun, hobeto kontrolatzen ditugu, baina gertatu, gertatzen dira. Elkarteak pertzepzioa du, nolabait, hemen hobeto gaudela: lege onak ditugu, gizartean gutxi gorabehera onarpena dago… Horrek ez du esan nahi arazorik ez dagoenik. Pertsona askorentzat arazo asko daude oraindik, eta horiek guztiak lotuta daude gizarteko jarrerekin.
Familia asko oraindik ere beldur dira euren errealitatea kontatzeko.
Bidasoko eta Oarsoaldeko hogei familietatik bakar batek ez du aurpegia eman nahi izan. Badakite herrian ezagutuko dituztela, eta kontrako jarreren, erasoen edota irainen beldur dira. Ez dute nahi haien bizitza zailagoa izatea. Naizen sortu genuenean ez zen hau guztia gertatzen. Gutxi ginen arren, mundu guztia komunikabideetan, hitzaldietan eta abarretan hitz egiteko prest zegoen. Gaur egun asko kostatzen zaigu aurpegia emango duenik topatzea. Badakite euren istorioa kontatzeak arazoak ekarriko dizkiela, eta ez dute euren burua arriskuan jarri nahi. Gurasoen kasuan, euren seme-alabak babestu nahi dituzte. Uste dut hori guztia adierazgarria dela jakiteko nola aldatu den egoera.
Gizartean ezjakintasuna oso presente dago. Horrek zalantzak eta beldurrak eragiten al ditu?
Bai. Ezjakintasuna oinarrian dago. Argi dugu ezjakintasun horrek errazten duela gezurrak zabaltzeko bidea. Hau mundu mailako mugimendu bat da. Etsai bat sortu behar dugu. Etsai hori trans pertsonak izatea erraza da, ezjakintasuna dagoelako. Beldurra eta etsaia sortu ditugu. Argi esaten dugu hurbildu behar dela errealitate horiek dauden tokietara, familiak eta trans pertsonak entzun behar direla… Oso-oso erraza da gezur guztiak desmuntatzea, ebidentzia handiak baititugu horien kontra.
Trans pertsonen aurka doazenean berdin zaie, gutxi direnez eta ez dituztenez zuzenean ezagutzen, berdin zaie. Ez dira ohartzen hori sarrera baino ez dela, sartzeko modua dela. AEBko eredua dugu, LGTBIQ+ pertsonak izendatzeko beste termino bat erabiltzen hasi dira, iraingarria. Berriki, emakumeen sufragioa edo boto eskubidea zalantzan jarri dute ere bai. Sartzeko bidea da, eta konturatu gabe sinetsi egin dugu.
Hori guztia esan ondoren, Euskal Herrian aurrerapausoak eman direla uste al duzu?
Bai, zalantzarik gabe. Lege onak ditugu eta protokolo onak ditugu. Gizartearen jarrera ona da, gazteek jarrera aurrerakoiak dituzte. Onarpena erabatekoa da, eta hori igarri egiten dugu. Aurrerapausoak eman dira, eta lehendabizikoz trans pertsonen belaunaldi berriek bizitza arrunta dute: ikasketak, kirola, harremanak… Zoritxarrez, ez da guztiekin gertatzen, bakoitzaren testuinguruak asko baldintzatzen du hori. Trans pertsona helduek bizitza ibilbide gogorra eduki zuten, eta egun, zorionez, baditugu bizitza arruntak dituzten pertsonak.
Trans pertsonen prozesuak nola lantzen dituzue?
Ematen dugun laguntza askotarikoa da. Familia bakoitzaren araberakoa izaten da. Familia askok, oraindik ere, zalantzak izaten dituzte, haurra transa baden edo ez. Hausnarketa hori egiten laguntzen diegu, bidelagunak izaten. Batzuetan, errealitatea mahaigainean dute, baina ez dakite zein urrats egin; bestetan, prozesua abian dute eta gai zehatzetan gehiago sakontzeko informazio bila etortzen dira: dokumentazioa nola aldatu, osasun arreta, hezkuntza protokoloa martxan jarri… Pertsona bakoitzak egingo duen bidea desberdina da. Adina ere kontuan hartu behar dugu. Ez da kasu berbera 5 edo 6 urteko haur batena, edo 15 urteko gazte batena. Askotan behar dutena da haiek bezalako norbait ezagutzea, beste gazte trans batzuekin elkartzea. Familiak entzuten ditugu, eta beharren arabera, baliabideak eskaintzen dizkiegu.
10 urteko ibilbidea egin duzue, eta erreferente bihurtu zarete Euskal Herrian. Zure kasuan, ama bezala sartu zinen Naizenen, eta gaur egun bertan lan egiten duzu.
Zuk ezin duzu pertsona transei buruz esaten diren gezurrak sinistu, aldez aurretik gertuko norbaitek egia esan badizu. Horretarako, Euskadiko Trans Legean azaltzen da profesionalak formatu behar direla, baina ez dituzte formatzen. Oraindik hutsuneak ikusten ditugu. Eskoletako irakasleek formazioak eskatzen dituzte, eta unibertsitatean oinarrizkoena ikasiko balute egoera oso desberdina izango litzateke. Behintzat jakin beharko lukete egoera nola landu eta protokoloak zeintzuk diren jakin. Osasun arloan ere oraindik ere badira gaiari buruzko informazioa ez duten profesionalak. Zentzu horretan, gizarte zerbitzuetan arazoak izaten jarraitzen dugu. Gizarte zerbitzuek ez badute egoera ulertzen ezin dugu aurrera egin. Oraindik asko falta da ezagutzari dagokionez.
Zuretzat zer da Naizen?
Familien familia izaten ahalegintzen gara, babesa ematen. Gure arteko sare bat sortzen saiatzen gara.
Epe laburrerako helbururik ezarri al duzue?
Lehendabizi, Euskadiko Trans Legea betearaztea eskatzen dugu. Transfobiaren aurkako neurriak ditugu, baina praktikan ez dira aurrera eramaten ari. Hala nola, informazio kanpainak edota profesionalen formazioa eskatzen ditugu. Hortik aurrera, sortzen ari diren gezur eta erasoen aurrean lanean jarraitzea tokatzen zaigu, informaziotik eta maitasunetik.
