[Elkarrizketa] «Trans bizipenak bistaratzeak sufrimendu asko ekidin ditzake»
Haren burua deskribatzeko eskatuta, «laborategiko teknikaria, musikaria eta, artean, mutil transa» esan du. Trantsizioa egiten ari da, eta ikusgarritasuna nahiz laguntza psikologikoa jo ditu gako.
Antsiolitikoak eta antidepresiboak hartzen ari bada ere, laguntza psikologikorik ez diotela eskaini aitortu du. 
Nor da Alex?
Oso-oso zaila egiten zait galdera horri erantzutea. Esango nizuke Alex dela 24 urteko pertsona bat, guztiz normala, bere familia duena, bere lana, bere bikotekidea eta, tira, traumaren bat bai [barrez], baina geroago sartuko gara horretan. Bestela, bizitza guztiz normala dut.
Etiketak gorroto ditut, baina nire buruari, Alexi, une honetan bat jarri beharko banio, litzateke, kontraesan eta guzti: mutil transgenero ez binarioa.
Gaztelaniaz, generoren batean edota neutroan mintzatzea nahi zenuke?
Ulertzen dut jendeak ikusten nauenean femeninoz tratatzea, baina niri gustatuko litzaidake maskulinoz mintzatzea.
Noiz hasi zinen Alex bezala aurkezten?
Iazko apirilaren 11 guztiz iltzatuta daukat, etxekoen aurrean armairutik atera nintzelako. Jendeak hemen, Trintxerpen [Antxon bizi zen gurasoekin, independizatu arte] Alex deitzen zidan, baina nik etxekoekin ez nuen hitz eginda ezer.
Zergatik izena?
Bitxia da istorioa. Beti diot inoiz seme-alabak baldin baditut gustatuko litzaidakeela izen neutroak jartzea, generorik gabekoak, eta Alex izan daiteke gizon batentzat nahiz emakume batentzat.
Baina aurretik ere badator arrazoia: txikitan asko ibiltzen nintzen Pokemonarekin, eta aukera nuenean bi pertsonaien artean hautatzeko, femeninoa edo maskulinoa, pentsatu gabe beti hartzen nuen maskulinoa, eta Alex izena jartzen nion. Hortik dator.
Nolakoa izan da zure gaztaroa, orobat?
Haurtzaroan jolastu dut panpinekin, futbolean, Action Man-ekin, Bratz nahiz Barbie-ekin… Nire gurasoek aukera eman didate beti batekin edo bestearekin ibiltzeko, edo sentitzen nuen moduan janzteko.
Hori bai, baserritarrez gona eta kortse horiekin jantzi behar nuenean, amak beti zioen errazagoa zela santu bat janztea niri hori jartzea baino! Jaunartzean, ordea, bai nahi nuela soinekoa eraman. Zer dakit nik, horrelako haizekadak beti izan ditut.
Futbolean ibiltzen nintzen mutilekin eta bat gehiago sentitzen nintzen, ‘neska batek gola sartu dizu’ eta halakoak esaten ez zituztenean, noski. Baina nik ez nekien ezer.
Hilerokoa jaitsi zitzaidan lehen eguna iltzatuta dut kristoren traumarekin. ‘Orain emakume bat zara’, komentario hura. Zergatik naiz emakume bat? Txikitan aldageletan ikusten zenuen nola ondokoaren gorputza garatzen zihoan, bularra hazten, eta nik ez nuen aldatu nahi, nuen gorputzarekin jarraitu nahi nuen, eta 13 urteekin hilekoa jaistea traumatikoa izan zen.
Orduan gorputza aldatzen hasi zitzaidan. Ni softbolean ibiltzen nintzen eta hor bate bat nuen eskuartean; heldu zen une bat non, titiak hazi eta hazi, oso deserosoa zitzaidan. Baina horrez gain ere, nik ez nuen nahi, eta ez nekien zergatik.
Nola hartu zenuen erabakia?
Esango nuke lehenengoz benetan libre sentitu naizela nire Trintxerpeko kuadrillarekin. Hemen topatu nuen leku bat non ni neu izan nintekeen eta ez zitzaidan ezer zalantzan jartzen. 2021eko martxoan etorri nintzen hona bizitzera, eta denbora asko hasi nintzen pasatzen bakarrik. Konturatu nintzen ez nintzela pozik nire buruarekin, eta ez nekien zergatik. Tira, barru-barruan banekien zergatik, baina ez nuen hitzez adierazi nahi, ez nintzen gai.
Behin etxean ginela, lagun batzuk galdetu zidaten: ‘Botoi bat bazenu mutil bilakatuko zintuzkeena, sakatuko zenuke?’, eta nik baietz, pentsatu gabe gainera. ‘Orduan, zertan ari zara?’, erantzun zidaten.
Pentsatzen hasi nintzen genero ez binarioarekin identifika nintekeela, baina arazoa da nik ez dudala ulertzen generoa bere baitan; zergatik gauza edo izaki bati esleitzen zaion etiketa femeninoa eta besteari maskulinoa. Niri ez zitzaidan gustatzen gonak janztea, baina makillatzea gustuko dut, eta egin dut behin Alex izanda ere, margotu naiz; azkazalak pintatzen ditut; belarritakoak, sekula lehen erabili ez dudan zerbait, orain erabiltzen ditut…
Alegia, orain hasi naiz, beharbada, maskulinitate eta feminitate horrekin apur bat jolasten, edo nire buruari onartzen, behintzat, hori egiten.
Zalantza unerik gogoan duzu?
Nik izugarrizko krisia izan nuen iazko Martxoaren 8an, nire buruari galdetu nion: ‘Zerk egiten nau emakume? Eta zergatik?’. Ondorioztatu nuen biologikoki titiak edo bagina izateagatik esleitu zaidala generoa, sexuagatik, alegia, eta esan nuen: ‘Zergatik?’.
Noiz adierazi zenuen hitzez lehenik?
19 urte-edo nituenean Youtuben ikusi nuen lehen aldiz gizon transexual bat zer zen, eta nire buruari galdetu nion, ‘aukera hau benetan existitzen da?’. Bikotea nuen orduan, neska, hari komentatu nion sentitzen nuena. Haren erantzuna: ‘Hau bazina, ez zinateke izango ni maitemindu nintzen pertsona bera’.
Erantzun horrek erreprimitu zintuen.
Guztiz. Hori entzunda erabaki nuen ez nuela gehiago gaia aterako, ez nuelako nahi hark ni maitatzeari uzterik.
Une hartan gaia, kanpora begira, utzi egin nuen, baina nire baitan gehiago kuxkuxeatu eta ikertzen hasi nintzen. Banekien hori zela nahi nuena, baina beldur handia nuen.
«Ikusi nuenean nire aurpegia ez zetorrela bat nire genitalekin, egunak eta egunak eman nituen ispilura begiratu gabe»
Nola daramazu trantsizioa?
Hasieran nahiko traumatikoa izan zen, iaz batik bat. Ez nuen abiapunturik, ez nekien norekin hitz egin behar nuen, ez nuen transexualik ezagutzen, ez nekien zein zen prozedura… Erreferenteak bai, sare sozialetan pilo dituzu, baina ez nuen inor Whatsapp bat bidali eta ‘aizu, hau gertatzen ari zait, normala da?’, galdetzeko.
Egin nuena izan zen, lanean nengoela, telefonoa hartu eta negar batean nire medikuari deitu. Zortea izan nuen hura psikiatra ere bazelako, eta hitzordu bat eman zidan. Informe bat idatzi genuen non nire kasua apur bat esajeratzen zen.
Psikologikoki gogorra behar du.
Transexuala nintzela onartze hutsa, uf… Edozer izan nahi nuen, transexuala izan ezik. Garai bat egon zen non nik ez nuen ongi jaten, ez nuen apenas lorik egiten, lanetik atera eta ohean sartzen nintzen berriro, ez nuen afaria egiteko indarrik… Bukle arriskutsu batean sartu nintzen.
Behin informe hori idatzita, Gurutzetako Genero Nortasun Nahaste Unitatera bidali ninduten. Gazteleraz, trastorno unitatera. Hor [Bilbon dago] azterketa mediku bat egin eta hormonatzearen albo kalteekin paper bat eman zidan endokrinoak: ahotsa aldatzen zaizu, ilea gal dezakezu, amorrua areagotu, sexu grina indartu, klitoria handitu…
Hormonatzen hasi baino lehen, ordea, psikiatra batetik pasa behar duzu. Hark onartu zidan tratamenduarekin hastea, baina antsietatea eta depresioa diagnostikatu zizkidan. Horrekin, noski, antidepresiboak eta antsiolitikoak errezetatu zizkidan eta ordutik aurrera ez dut inolako jarraipenik izan. Behin deitu zidan pastillen eraginari buruz galdetzeko, eta beste inoiz ez.
Hamabost egun pasa nituen apenas gogoratzen ditudanak. Zonbi bat bezala nintzen. Ez nekien non nengoen, zertan ari nintzen, gauzak ahazten zitzaizkidan.
Bestalde, endokrinoarekin egon nintzenean hark esan zidan: ‘Badakit oso gaztea zara, baina jakizu badagoela aukera obarioen estrakzio bat egiteko etorkizunean aita biologiko izan nahiko bazenu’. Nire bikotekidearekin komentatu nuen, eta iritsi ginen konklusiora baietz, nork daki etorkizunean zer gertatuko den, beraz, gustatuko litzaidakeela. Baietz esan nion.
Bidali ninduten Ugalketa Unitatera, Bilbon ere, dena da Bilbon, eta azaldu zidan prozedura nolakoa zen. Hau ere apur bat traumatikoa izan zen, osasun aldetik gomendatu baitzidan, behin estrakzioa eginda, uteroa hustea. Shock-a izan zen, behin-betiko aukera kentzen dizutelako, bizi osorako. Azkenean, ni biologikoki emakume jaio naiz, eta gizarteak erakutsi dit, emakume bezala, haurrak eduki behar ditudala, ugalkorra izan behar dudala, eta hori betirako kentzeak beldurtzen du.
Nire bizitzan, une honetan, izugarrizko deseraikitze puntuan nago. Nahiko ilehoria naiz eta kasik ez dut ilerik [galtza apur bat altxa du], baina hiru ditudanean berehala kendu behar ditut. Edo besapea! Badakizu zuk ze kristo orain besapean ilea ikusteko? Izugarria da hori! Eta ile gehiago ateratzen hasten zaidanean, ez dut imajinatu ere egin nahi… Asko dago deseraikitzeko.
Zer izan zaizu gerora gogorren?
Konturatzea zergatik ez nagoen gustura nire gorputzarekin. Egunero genital hauekin ispiluan ikusten nintzelako zen. Ilea arrasatu eta ikusi nuenean nire aurpegia ez zetorrela bat nire genitalekin, egunak eta egunak eman nituen ispilura begiratu gabe.
Egon zen une bat non nire bizitzan ez nekiela nor nintzen; saiatu nintzen makillatzen, badira-eta emakumeak ile motz-motzarekin, eta probatu nuen, baina ikusi nuen ez nengoela gustura, zerbait ez zegoela ongi. Orduan hasi nintzen apur bat generoarekin jolasten.
«Nik generoa birrinduko nuke. Ez dut ulertzen! Ni Alex naiz, puntu»
Zergatik erabaki zenuen ilea moztea?
Eroaldiak jota [barrez esan du]. Nire pisu-kideak bazekien bizitzen ari nintzena eta hark esan zidan: ‘Jo, zergatik ez duzu ilea arrasatzen? Agian hobeto ikusiko zara!’. Eta halaxe egin nuen. Izugarrizko drama izan zen hori, nik ilea aldaketaraino nuelako, eta gainera, izugarrizko atxikimendua dugulako gure ilearekiko. Hori iazko apirilean izan zen.
Orduko hartan zure gurasoek eta arrebak ez zekiten ezer oraindik. Nola duzu gogoan une hura?
Drama. Izugarrizko drama, baina nire partetik. Amak negar egiten zuen semea sufritzen ikusten zuelako, badakielako, nahiz eta berak sekula hala esan ez didan, gizarteak desberdina den jendea suntsitzen duela, eta beldur hori zuen.
Asteburuan izan zen; gurasoen etxera joan nintzen bazkaltzera eta jana bukatu orduko esan nuen, hitzez hitz: ‘Ama, psikologo bat behar dut’. Alegia: ‘Ama, arazo bat dut’. Ulertzen? Puntu horretaraino nuen barneratuta arazo bat nuela.
Nolakoa izan da inguruaren erantzuna?
Nire aita izan da, esparru medikuan, nolabait, beti akonpainatu nauena. Endokrinora, Bilbora joan izan behar dudanean, Antxon medikura… beti ondoan.
Aiton-amonek, uste guztien kontra, primeran daramate! Egia da bitxia dela, Alex deitzen didatelako eta zenbaitetan femeninoan mintzatu; edo Maialen deitu eta maskulinoan zuzendu niregana… baina normala da, ohitze prozesu bat da.
Nik generoa birrinduko nuke. Ez dut ulertzen! Ni Alex naiz, puntu. Pertsonak existitzen gara, arraza, kolore, etnia eta orotariko izaeretakoak. Zergatik sailkatu behar naiz zaku batean barruan?
Bestela, aurkezten naizen aldiro egin behar dudana da: ‘Kaixo, Alex naiz, mutil transgeneroa naiz, emakumeak nahiz gizonak gustuko ditut; bai, nire bikotekidea neska da baina biak gustuko ditut’. Horrela bizi behar al dut?
Aurreiritzi asko daude, ezta?
Badirudi kolektiboaren barruan gizon transexual batek izan behar duela super maskulinoa, ebakuntza egin behar duela, eta hori ez da horrela. Nik eskubidea dut ez hormonatzeko eta maskulinoz tratatua izateko. Eta zer esanik ez emakume transei buruz! Horiek dira gizarteak gehien zigortu izan dituenak.
Gogoan duzu, gaztaroan, femeninoagoa izaten ahalegintzea, emakume idealari gehiago hurbiltzeko?
Hara! Galdera polita. Bada, bai, agian bai. Beharbada gehiago izan da parrandan ateratzeko ongi jantzi beharra, makillatzea, ilea apaintzea… Zentzu horretan ezinezkoa da presioari aurka egitea.
Gizartea ez da kontziente zein puntura arte dagoen zis-norma trinkotuta egunerokoan. Komunera joate hutsetik hasita.
Izugarria da. Oso gaizki pasako dut mutilen komunetara joaten hasi behar dudanean, gainera, kontuan izanda nik eserita egingo dudala pixa eta jakinik bertan eseri diren guztiak kaka egiteko eseri direla [barrez esan du].
Trantsizioaren zein puntutan zaude?
Aknearentzako tratamendu nahiko gogor batekin nintzen hau hasi aurretik, eta trantsiziorako hormonekin hasi baino lehen 3 hilabete itxarotea gomendatu zidaten. Puntu horretan nago orain. Kontua da beste hilabete bat atzeratu zela prozesua udaran, orduan unitatea ixten baitute… Dena da itxoin, eta gauzak ez dira iristen…
Hitz gutxitan, ez dakit noiz hasiko naizen hormonatzen, baina gauza guzti-guztiak ongi badoaz eta epeak betetzen badira, oso inprobablea dena, ekainean has naiteke hormonekin.
«Marjinatuen borrokak bat direla ulertu arte, ez dugu aurrera egingo»
Babes falta sumatu duzu?
Ez dago inolako babesik. Nik nire inguru segurua badut, baina sistemaren aldetik bakar-bakarrik zaude. Horrela daude hainbeste pertsona trans beren buruaz beste egiten dutenak, ez dagoelako laguntza psikologikorik.
Depresioa eta antsietatea ditut oraindik, eta ez dut aurkitu psikologo bat, pribatua ere, halako egoeretan espezialista denik. Aborto bat izan duzula, bada tira, badaude psikologoak; genero indarkeria, minbizia… tori telefono zenbaki hau. Eta jende transexuala? Ez gara existitzen? Pastillekin egonda ere, ez dut inolako arreta psikologikorik jaso gaur arte.
Beldurra diozu etortzear denari?
Gizartearen begietatik orain emakume bat naiz, gero etorriko dira arazoak, hormonetan emango ditudan sei hilabeteetan ahotsa aldatuko baitzait, pare bat ile aterako zaizkit aurpegian, baina nik titiak izaten jarraituko dut! Egoera hori kudeatzea gogorra izango da, egongo delako urte bat non ni fisikoki bularra duen gizon bat izango naizen, eta gizartea ez gu geu ez gaude prest horretarako.
Bide publikotik izugarrizko itxaron zerrenda dago; aurrekoan ezagutu nuen mutil bat hamar hilabete daramatzana hormonetan eta orain sartu berri dute zerrendan. Horregatik diotsut ez dakidala ebakuntza Osakidetzatik egingo dudan, edota nire gain hartu 6.000 euro horiek, ebakuntza aurretik egin eta trauma hori ekiditeko nire buruari.
Badago jendea bular gutxi duena eta konpresore antzeko batzuk janzten dituena, horrek dakartzan zauri eta kalteekin, noski, baina nik bular asko dut eta ezinezkoa da. Egunero noa kirol bularretakoarekin, gehien estutzen didana delako.
Zuk zeuk esan duzu, isiltasun handia dago gaiaren inguruan.
Izugarrizko beldurrarekin bizi izan naiz luze, jendeak zer esango ote zuen pentsatuz, baina iritsi da une bat non hain-hain gaizki pasa dudan, nire burua hainbeste gorrotatu dudan, ez dudala nahi hori beste inorentzat.
Ikastolan ez dugu izan halako inolako heziketarik, eta hori errotik ez bada aldatzen, guk bistarazi beharko dugu. Badakit 5 urteko Alexi bizitza aldatu izango ziola halako gauzen berri izateak, jakiteak halako jendea badela, eta guztiz normala dela. Trans bizipenak bistaratzeak sufrimendu asko ekidin ditzakeela uste dut, eta konpromiso hori sentitzen dut nolabait.
Gizartearen begietan mutil bilakatu heinean, jendartearen partetik erantzun desberdinik antzeman duzu?
Ez du zerikusirik kalean emakume edo gizon izateak. Honi buruz aurrerago hitz egin ahalko dugu hobe, baina ja esan dezaket: generoagatik desberdin tratatzen zaituzte. Gizon bati entzuten zaio.
Eskutik joan beharko lukete feminismoak eta LGTBI* borrokak?
Noski. Gizartean zaurgarrien garenok elkar babestu eta elkarrekin borrokatu behar dugu. Eta argi utzi nahi dut kolektiboaren barruan ere izugarrizko zanpatzea dagoela, badagoela jendea uste duena trantsizioa bukatu duelako zu baino gehiago direla gizon edo emakume, eta hori norberaren teilatura harriak botatzea besterik ez da. Marjinatuen borrokak bat direla ulertzen dugun arte, ez dugu aurrera egingo.
